در مجموعه مقالات: «نشانه شناسی و نقد ادبیات داستانی معاصر

نقد و بررسی آثار صادق چوبک و سیمین دانشور

تهران: نشر سخن، 1393، صص. 195-225

 

 

کشمکش جهان‌های ممکن در «شهری چون بهشت»

 

لیلا صادقی

دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه تهران

 

چکیده

مفهوم جهان ممکن برای بررسی ادبیات داستانی، در رویکرد شعرشناسی شناختی به تحلیل‌گر این امکان را می‌دهد که علاوه بر تفسیر داستان، به چگونگی ساخت و بازنمایی ذهنی مفاهیم بپردازد. در این گفتمان، فضای واقعی و خیالی به‌واسطه‌ی همین بازنمایی ذهنی بر حول سه محور متن/ مؤلف/ خواننده ممکن می‌شود. در بررسی داستان «شهری چون بهشت»، اثر سیمین دانشور، ابتدا با بررسی جهان‌های ممکن مختلف، به تفسیر اثر براساس تقابل جهان‌های مختلف پرداخته می‌شود و سپس چگونگی شکل‌گیری معنا و ساخت معنای جدید براساس ادغام جهان‌ها و فضاهای مفهومی متفاوت مورد بررسی قرار می‌گیرد، به طوری که شکاف و دوگانگی میان فضاهای ممکن، گسست موجود میان جهان شخصیت‌های داستانی را نیز نمایان‌ می‌کند. نتیجه‌ی حاصله نشان می‌دهد که دو سپهر انسانی و ماورای انسانی متفاوت، یک جهان دوگانه برای هر یک از شخصیت‌ها را شکل می‌دهد و این دوگانگی، باعث ایجاد شکافی میان واقعیت‌ها و آرزوها می‌شود، به طوری‌که در بخش اول داستان، سازه‌های بیانگر خوشبختی بهشتی بر فضای داستانی نگاشت می‌شود، اما در بخش دوم، سازه‌های فقدان و اندیشه‌ی زندگی پس از مرگ بر بهشت داستانی نگاشت می‌شود، گویی که بنا به فاصله‌ای که میان جهان واقعی داستان و جهان خیالی آن وجود داشته، شهر خوشبختی و آرزوها به یک باور قدیمی زندگی پس از مرگ تقلیل پیدا کرده و رسیدن به این شهر آرزوها بنا به دلایل اجتماعی موجود در زندگی غیرممکن شده و به زندگی پس از مرگ محول شده است.

 

کلید واژه‌ها: «شهری چون بهشت»، سیمین دانشور، جهان ممکن، ادغام، شعرشناسی شناختی

 
 
 
(مقاله به علت حق نشر در سایت قابل دانلود نیست و از طریق تهیه کتاب قابل دسترس است)

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

نام:

ایمیل: